April 9, 2008

Axmed Siilaanyo Waakii 1991-kii Curyaamiyey Dawladii C/raxmaan Tuur, Tan Maantana Qorshihii oo Kale Ayuu La Damacsanyahay!

Halkan waxaynu ku eegi doonaa dawladii C/raxmaan Tuur ee 1991kii iyo dabkii Siilaanyo shiday iyo sidii loo damiyey. Tan Daahir Rayaale ee 2008 iyo dabka Siilaanyo hurinaayo.(Qoomka aan dhacdooyinka soo maray keyd udhigan waxa la yidhaa nolosha adduunyada way ku saaqidaan).

Ma duugowdo taariikhdu waxan doorbiday inaan dadka usoo bandhigo taariikhdaa iyo siday ahayd,dabadeedna duqa la waydiiyo,wixii shalay uu daliilka ka dhigtay markii uu dagaalka hurinayey ee uu waliba isagu ku doodayey inayna daw ahayn in beelaha darifyada codkooda iyo awoodooda la duudsiyo, waxa maanta ku kallifey inuu isagu ku kaco?

Sanadihii jahawareerka, Somaliya waxa ka samaysmay ururo badan oo reer waliba urur ama sadex xarafbuu astaan ka dhigtay.Ururadani qaar hubaysnaa oo dagaal la galay dawladii siyaad barre iyo kuwo aan hubeysnayn intaba way isugu jireen. Markii dalku burburay ee dawladii Siyaad Bare ay meesha ka baxday,kadib markii ururkii USC uu Caasimadii dalka qabsaday, sidoo kale goboladii waqooyi iyo caasimadii labaadna uu gacant ku dhigay ururkii SNM,dhamaanba madaxdii ururada somaliya waxay isugu tegeen Xamar marka laga reebo madaxdii ururka SNMM oo iyagu ku sugnaa caasimadii labaad ee Hargeysa.

Ururka USC oo uu hogaaminayey Janeral Ceydid iyo ururka SNM oo uu hogaaminayay C/raxmaan Tuur oo ahaa laba urur oo taakulo milatari ka helay Xukuumadii Itoobiya si ay uburburiyaan qarankii Somaliya, waxay heshiis ku ahaayeen in marka xukunka laga tuuro kalitaliyihii Siyaad Bare dawlad dadku raalli ku yahay la dhiso. Ururada kale ee somalida oo dhanna waxay diyaar u ahaayeen in dawlad soomaliyeed oo cadaalad ku dhisan la dhiso. Hase yeeshee qorshahaa iyo balantaa waxa baalmaray ururkii Snm kadib markii golihii dhexe ee Snm dhexdiisu isku afgaranwaayay sidii koonfur loola deal-gareynlahaa iyo cidii ku haboonayd inay hogaanka sare ee dhinaca siyaasada u qabato ururkii Snm.

Inkastoyna marnaba noqon karin sabab lagu qanci karo go’aan gaadhista ururka Snm oo ka mid ahaa ururadii ka jiray gobolada waqooyi inuu kaligii go’aansado in dadka gobolada waqooyi ka go’aan somaliya.Waxa dhacday in qaar ka mid ah madaxdii ururka oo shaki badani ku kala dhexjiray inay kic kiciyaan dareen iyo xaasaasiyad, waxa maalin uun kadib dhawaqii Radio Muqdisho, magaalada Burco oo shirkii beeluhu kasocday laga abaabulay mudaharaad culeys lagu saarayo ergadii nabadeynta,si loo tuso caalamka inuunan dadku raalli ka ahayn ka qeybgalka shirka Qaahira laga iclaamiyey oo la isku diyaarinayey wakhtigaa.

Maalin arbaca ah oo bisha May tahay 15-1991kii,ayaa idaacadda Radio Muqdisho waxay ku dhawaaqday in ururka SNM uu aqbalay inuu kasoo qeybgalo shirka somaliya lagu heshiisiinayo ee ka dhici doona magaalada Qaahira. Arintani waxa ku gacan saydhay xubno mayal adag oo ka mid ahaa hogaamiyayaasha ururkii Snm,ka dibna waxay cidhiidhi galiyeen garabkii siyaasada.Iyagoo warka Radio Muqdisho ku sheegay been abuur, sababtoo ahbay yidhaahdeen mudane Saleebaan "Gaal" oo markaa ururka uqaabilsanaa arimaha dibadda ayaa horey ugu sheegay Butrus Qaali(oo markaa ahaa wasiirka arimaha dibadda ee Masar) inayna shirkaas SNM kasoo qeybgali doonin.(waa sida hadalka loo dhigaye)Isla subaxdii ku xigtay waxay dadkii Snm taageersanaa isugu soo baxeen goobta shirarka ee magaalada Burco iyagoo si ba’an ucambaareeyey dhawaqaa. Habeenimadii waxa gudoomiyihii Snm C/ramaan Tuur khasab ku noqotey inuu khadka telefanka ugu sheego mudane Cali Mahdi in gobolada waqooyi oo ay mayalka uhayso Snm ay noqon doonaan dawlad madaxbanaan, sidaana ay kaga dhawaaqi doonaan idaacada Radio Hargeysa. Waxa kale oo uu mudane C/raxmaan Tuur intaa ku darey unuu rajaynayo inay xidhiidh wanaagsan yeelan doonaan iyaga iyo dawladda Muqdisho.

Maalintii ku xigtay waxay ahayd maalin jimce ah sidaas awgeed wax soo kordhay ma jirin.Laakiin maalintii Sabtida ee kusii xigtey ayaa dawyowgii gobolada waqooyi oo dhan waxay dhegta u wada dhigeen idaacada Radio Hargeysa iyagoo wada sugaya dhawaaqidda go’aanka ururka Snm,waana lagu dhawaaqay oo maalintii sabti ee bisha May ahayd 18 ayey ururkii Snm odayaashii ergada ahaa ee Burco isugu tegay waxay khasab kaga dhigeen inay ku dhawaaqaan in gobolada waqooyi ay ka madaxbanaanyihiin Somaliya lana baxeen Jamhuuriyada Somaliland.Waxa madaxweyne unoqday gudoomiyii ururkii Snm Mudane C/raxmaan Axmed Cali.

Si kastaba ha ahaatee todobadii maalmood ee ka danbeysay markii somaliland goosatay,waxa maamulkii Snm ku mashquuleen sidii loo samayn lahaa dastuurkii dalka lagu maamuli lahaa.Taasoo muujinaysa inuunan jirin qorshe hore oo ahaa in gobolada waqooyi ay ka go’aan somaliya. Mudane Cabdiraxmaan wuxu qabay fikrada ah in dalku yeesho madaxweyne, dabadeedna uu madaxweynuhu doorto wasiirkiisii wasiirada(Ra’isulwasaare),laakiin gudiga dhexe ee Snm waxay badankoodu qabeen in dalku yeesho madaxweyne leh awooda taliska oo dhan oo aan loo baahnayn Reysul-wasaare.

Si kataba ha ahaatee,maalintii ka horeysay maalintii la faaqidi lahaa sida dawaladda cusubi usamaysnaan lahayd,ayaa mudane Cabdiraxmaan Tuur wuxu bedelay fikradiisii oo wuxu ku dhawaaqay inay la haboontahay in dalku yeesho madaxweyne awood buuxda leh oo kaliya. Markii ay bishii May 26 ahayd ayey codadkooda bixiyeen gudigii dhexe ee Snm,waxana natiijadii noqotay in codadkii 46% ay doortaan in dalku yeesho madaxweyne oo kaliya 33% ay doortaan in dalku yeesho madaxweyne iyo raysulwasaare. Waxa go’aankii uu noqday in dalka Somaliland uu yeesho madaxweyne awood buuxda leh.Halkaa waxa inooga cad in golaha dhexe ee Snm aanay ku jirin beelaha darifyadu oo cod,cid iyo cad-toona ayna ku lahayn.

Murtida ka danbeysa Maqaalka.

Dadkii doonayey in dalku yeesho Raysul-wasaare oo uu ka mid ahaa mudane Siilaanyo ayaa ku andacooday in gudiga dhexe ee Snm ubadanyahay qabiilka Isaaqa sidaas awgeedna la xaqirayo dadyowga kale ee goboladaas degan ee aan Isaaqa ahayn ama aan taagerin halgankii Snm.Fikradani waxay sababtay in muddo 17 bilood ah ay somaliland ku jirtay fadqalalo siyaasadeed iyo iska hor imaadyo qabyaaladeed oo halis galiyey jiritaanka iyo qaranimada dalka cusub. Waxa uu qalalaasahani sababay in qabiilada kale ee degan dalkan isagu kaligii isa sharaxay ee somaliland ay isku diyaariyaan inay goostaan dhulalkooda oo ay ku biiraan Somaliya haddii xaaladu sidan usii cakirnaato.Balse waxa arintan ka hortagay waxgaradka qabiilka Gadabuursiga ee degan galbeedka dalka la baxay Somaliland iyagoo xidhiidh la sameeyey odey dhaqmeedyo iyo culimo udiin kasoo jeeda qabiilka Isaaqa oo uu ka midyahay Sheekh Ibraahim sheekh Yuusuf sheekh Madar oo ahaa sheekhal baladkii Hargeysa.

Wax garadka beesha galbeedku iyagoo ka xun qalalaasaha ku habsaday qarankii curdanka ahaa iyo dhiiga qubanaya ee walaalahood waxa magaalada Boorama ka baxay ergo nabadeed oo ka kooban 21 odey, oo uu horkacayey Sheekh Cabdillaahi Sheekh Cali jawhar oo ahaa sheekhal baladkii Boorama.Waxay bilaabeen inay beel beel iyo raas raas ula kulmaan beelihii dirirtu ka dhexeysay. Waxay isla markiiba ku guuleysteen inay heshiis dhex dhigaan beelihii dirirsanaa iyagoo isugu keenay Degmada Sheekh. kadibna waxay abaabulaan shir guud iyo heshiis dhexmara dhamaanba beelihii somaliland wada degayey shirkaas oo loogu magac daray "Aayo ka talinta somaliland".Waxay ku guuleysteen inay magaalada Boorama gogol udhigaan qabaailka somalind oo dhan bilowgii sanadkii 1993kii sidaana lagu soo afjaro qalaalaasihii 17 jirtsaday.

Shirkaa ka dhacay magaalada Boorama oo socday mudo shan bilood ah waxa kasoo qeyb galay dad gaadhay 500 oo qofood oo isugu jira siyaasiyiin,shuyuukh,aqoonyahano ganacsato iyo marti sharaf.Bishii april waxa shirkaas la isku afgartey laba arimood oo muhiim ah.Tan koowaad, in la xasiliyo nabadda guud ee somaliland.Tan labaad, in la sameeyo dastuur guud oo loo wada dhanyahay.Waxa si lama filaan ah shirkii uyimid Mudane Cumar Carte Qaalib oo ahaa Reysul-wasaarihii Mudane Cali Mahdi Maxamed.Wuxu iso soo dharaxay jagada madaxweynenimada oo bishii May 16keeda ka dhacaysay hoolka dugsiga sare ee Sheekh Cali Jawhar ee Boorama.Wuxu tartan lagalay C/ramaan Tuur iyo M.I. Cigaal. Waxa jagadii madaxweynaha ku guuleystay Maxamed xaaji Ibraahim Cigaal oo helay 99 ka mid ah codad gaadhayey 150 cod. Waxa isna jagadii madaxweyne xigeenka ku guuleystay C/ramaan Awcali Faarax oo helay 127 ka mid ah codad gaadhayey 150 cod.

Sikastaba, waxa shirkaa madaxweyne iyo madaxweyne kuxigeen loogu doortay M.I.Cigaal iyo C/raxmaan Awcali Faarax,kadibna waxa xukuumaddii halkaa lagu dhisay loo galbiyey dhinaca magaalada Hargeysa oo ah caasimada dalka la baxay Somaliland.Ha iska jirto waxbadan oo beelaha darifyadu uga tanaasuleen duruufo markaa jirey iyo danta guud, hadana halkaa waxa kasoo baxay waxa illaa maanta ay reer somaliland heshiiska ku yihiin oo ah in awooda dalka loo sinaado isla markaana aanay beel kaliyii tuurta ku qaadan karin xilalka ugu sareeya wadanka. Dadkii iyo maamulkii reer Somaliland waxay isku dayeen aqoonsi iyo gargaar dhinac walba ah si ay uhirgaliyaan jiritaanka dalkooda cusub,laakiin caalamku wuu diiday inay aqoonsadaan oo waxa lagu xidhay inta ay somaliya iyana ka heshiinayso.

Gabogabo

Mudane Axmed Siilaanyo 1991kii markii uu goostay inuu curyaamiyo dawladii C/raxmaan tuur iyo xukuumadii curdanka ahayd,wuxu cudur daar ka dhigtay beelaha darifyada awoodda waa laga qadiyey. Bal Duqa halla waydiiyo,wixii shalay uu daliilka ka dhigtay markii uu dagaalka hurinayey,ee uu waliba isagu ku doodayey inayna daw ahayn in beelaha darifyada codkooda iyo awoodooda la duudsiyo, waxa maanta ku kallifey inuu isagu ku kaco?Markii hore miyuu ku awra kacsanayey?